La Retbutiko
FEL, ĉiam io nova! Por skribi al ni
Indekso
Aktualaj kaj novaj temojĈefa FEL-indekso
Retbutiko
Eldonoj
Ekspedmanieroj
Via konto
Kiel pagi?
La IBAN-sistemo
Kreditkartoj
Adresŝanĝoj
Privilegiaj klientoj

Kazinski venas tro malfrue

  • Verkinto: Deck Dorval (Christian Declerck)
  • Haveblo: En stoko
  • Formoj: libro kudre bindita €5.00
  • Priskribo: Kial stabilanima kaj persistema viro, sukcesa inĝeniero, faras murdon? Kaj, se li decidas fari ĝin, ĉu li estos sufiĉe inĝenia, ĉu li ekzakte kalkulos siajn ŝancojn, elektos la rimedojn kaj zorge kaŝos la spurojn por fari murdon sen misoj, kaj tiel trompos la famkonatan inspektoron Ksavero Kant?
  • Paĝoj: 176
  • Larĝo: 135 mm
  • Alto: 205 mm
  • Eldonjaro: 1987
  • Stafeto n-ro: 3
  • Pezo: 290 g
  • ISBN: 90 71205 18 5
  • Recenzo:
  • Pritakso
Retmesaĝo de novaj
FEL ĉe Facebook
FEL ĉe Twitter

Viglaj dialogoj


esperanto.net/literaturo/roman/libr/kazinskirec.html

En la ĝenro de krimromanoj troviĝas pluraj diversaj subspecoj. La plej konata, klasika variaĵo sendube estas tiu, kiun majstre ellaboris precipe britaj verkistoj kaj -inoj. En tiu "puzla" aŭ "kiu-kulpis"-romano, oni renkontas tre implikitan sistemoj de motivoj, ebloj kaj alibioj. Ofte gravas preciza horaro. Ŝajnas ke ĉiu en la romano havis kaŭzon kaj okazon murdi, krom la servistoj, kompreneble, ĉar ĉio grava ja okazas inter homoj altklasaj. Iam oni havas impreson, ke amaso da ĝentlemanoj kunpuŝiĝas en la krimloko je la fatala momento, ĉiuj tamen senkulpaj. Ĉar en la lasta ĉapitro, la genia detektivo solvas la misterojn en plej neatendita maniero, rakontante kiel ĉio okazis, kaj "kiu krimis". Jen ege surpriziĝas ne nur la leganto, sed ŝajne ankaŭ la suspektitoj kaj la murdinto. Al ĉi tiu subĝenro apartenas Kazinski venas tro malfrue de Deck Dorval.

Dorval efektive estis triopo da belgoj, el kiuj plej gravas Frans van Dooren. Li aperigis rakontojn kaj dramojn ankaŭ sub la nomo F.V. Dorno, krome li verkis ankaŭ nacilingve. Al Kazinski... kontribuis lingve ankaŭ Christian Declerck.

Kiel klasika krimrakonto de la speco supre skizita ĉi libro funkcias sufiĉe bone. La ĉefinspektoro Ksavero Kant fine malimplikas vere komplikan ĉenon el okazaĵoj kaj koincidoj. Pli ol unufoje la leganto riskas vertiĝon pro la senfinaj turnoj de la enketado, tamen finfine ŝajnas ke ĉio trovis sian klarigon.

La rakontado de Dorval estas efika kaj energia. Li uzas ĉefe dialogon por peli antaŭen la moviĝadon de aferoj. Ne hazarde li jam antaŭlonge verkis drametojn kaj skeĉojn, Esperante kaj nederlande. La dialogoj estas viglaj sed ne tre realismaj, tamen tion oni eble ne atendas en ĉi tia verko. Ĉiuokaze la leganto ne riskas enui. Ankaŭ la rakontaj partoj de la teksto estas efikaj kaj rektaj. Eble iom mirige estas, ke absolute mankas ĉiaj priskriboj pri personoj kaj medioj. Ĉion la leganto rajtas kaj devas mem imagi laŭ la agoj kaj diroj de la personoj.

La eventoj okazas en Belgio, precipe en Antverpeno kaj Bruselo, kaj oni tie parolas krom Esperanto kaj la franca ankaŭ ian Esperanto-volapukan bastardaĵon: "Ken mi portu tus, Sir?" (p. 67) La nomoj en ĉi lando sufiĉe koncizas: Grum, Horst, Kojn, Krimp, Leks, Lens, Muf, Reps, Rils, Ŝol kaj Juftjak. Krome, la policisto Ok Dutri helpas ĉefinspektoron Kant. Ne facilas imagi, kial la aŭtoroj tiel zorge evitis ĉian realismon en detaloj.

La lingvaĵo de la verko kaŭzas ĉe mi ioman ambiguon. Grandparte ĝi fluas glate kaj klare. Tamen ĝi enhavas tri malplaĉajn ecojn. Unu estas malforta nuanco de traduka lingvaĵo. Jen kaj jen aperas nenaturaj, nekutimaj, neaŭditaj esprimoj, kiuj kaŭzas suspekton, ke oni unue pensis nacilingve kaj poste tradukis aŭ klopodis elpensi Esperantan ekvivalenton. Due, oni tre ŝatas enplekti proverbecajn aŭ sprite rimajn parolturnojn, kiuj post dudeko da ekzemploj iom tedas. Trie, en tiun lingvan paston oni spice ŝutis plurajn manplenojn da vortoj ĉerpitaj el Piĉa fonto aŭ eble eĉ el pli obskura truo. Tute ne temas pri normalaj neologismoj, sed pri absolutaj monstraĵoj kiel dre, erst, ma, men, pre, ste, tras, davi, glanci, kejfi, kiri, nipte, rinki, ruga, tingo ktp. Restas nekomprenebla mistero, kial oni preferis tiel memdetrue fortimigi la legantojn. El aliaj lingvaj makuloj indas mencii nur la uzadon de "ĝin" en la senco "tion", kaj la kelkfojan uzon de akuzativo por dativo, ekz. diru min (p. 25) kaj farigis lin mallertaĵon (p. 43).

Tamen, la esperantisto leganta ja devis alkutimiĝi al tiaj aferoj kaj sendube kapablas neglekti ilin dum sekvado de la rapide ruliĝanta intrigo. Kaj ne multe gravas, se ferminte la libron oni post dek minutoj jam forgesis, kaj eĉ fajfas pri tio, kiu do efektive kulpis. Tio estas parto de la ĝenro.

Sten Johansson

Kazinski venas tro malfrue


n-ro 110 decembro 1987
esperanto.net/literaturo/lf/kazinskirec.html

Estas malfacile recenzi krimromanon. Oni ne rajtas rerakonti la tuton, aŭ eĉ diri, kiu murdis kvankam plej ofte nur tio gravas. Restante tute sekura mi konstatu, ke Kazinski venas tro malfrue klasikas en la ĝenro. Temas pri duelo inter "unu el" kaj policano. Kaj miaopinie la ĝenraj postuloj estas plenumitaj bone. Ŝatantoj de tiaspecaĵoj kredeble nevolonte ĉesigos la legadon antaŭ ol atingi la finan paĝon. Mi dubas nur, ĉu la solvo subiĝas al la regulo "plej genia = plej simpla + plej surpriza".

Leginte antaŭ nelonge alian krimromanon - Varmas en Romo - mi skribis, ke la libroavantaĝo konsistas en imagigo de leganto pri parola lingvaĵo. A1 Kazinski... parte rilatas la samo, kio ja preskaŭ evidentas pro la ĝenra aparteno de la libro. Nur parte, ĉar mi ne povas rezisti kontraŭ la impreso, ke ere la lingvaĵo estas tamen malparola. (Kejfu men ol nelge kaj ample malnefis postkejfi al mi mem; ĉi ponita pita tingo sufiĉu stat la tuta ĉombo).* La antaŭa frazo restu en krampoj. Multe pli interesas laŭvica provo montri dialekton en esperanto. Ĉi-foje la aŭtoro uzis la projekton "Popido" de Manuel Halvelik. Ŝajnas, ke li faris tion serioze, sen inviti la leganton al ŝerco. Tio kompreneble ne tre ĝenas dum la legado, sed ĉu tiamaniere estas atingebla la intencita rezulto? Ĉu fakte "dialektuloj" esperantistaj tiel parolas? Mi pensas, ke multe pli bone solvus la problemon troutiligo de ecoj troveblaj en iu el "nacilingvaj esperantoj" (ekz. malĝusta apliko de kelkaj oftaj vortoj, klare nekutima sintakso) aŭ tute internaciaj balbutaĵoj (kun manka -n fronte). Pri la projekto "Popido" oni atentigas aparte, kio montras ke ankoraŭ (?) ne eblas libere dialektumi en esperanto. Minacas akuzo pri Beaufrontismo kaj idaĉismo aŭ aliokaze - pri kompleta nekono de la fundamenta gramatiko.

Ĉiam pli grandnombre aperas krimromanoj kun esperantistaj elementoj. En Kazinski... la internacia lingvo distras justicanojn en ties libera tempo (kio cetere neniom gravas). En Varmas en Romo ŝajnas, ke esperantistoj metas bombojn. Stafeto antaŭanoncas Murdon en Esperantujo. Esperantistoj fariĝas ĉiam malpli bonmoraj, ĉu ne? Sed eble valoras fojfoje oferdoni fisamideanon por gajni novan literaturan ĝenron... For la ŝercojn, estas fakto, ke populara literaturo fariĝas daŭra fenomeno en Esperantujo. Nemere, Valano, Lorjak, ankaŭ Dorval kaj Tavanti propranome pruvas tion. En la epoko de vidbendigiloj apero de libroj por longseria produktado aspektas kiel pasintaĵo (al kiom egalas amasa eldonkvanto en Esperantujo - ĉu al 2000 ekzempleroj?). Disvolviĝo de populara literaturo kreas tamen ŝancon plimultigi la legantojn ĝenerale. Eble en jaro ne tre malproksima ĵus eklegintaj esperantistoj estos arkeologaĵo en teknike progresinta mondo. Verdire mi volonte ĝuus tion. Ĉeokaze de Kazinski... bonvenon do al populara (prefere ne "frusta"**) literaturo. Valoras riski por ĝi malpliboniĝon de esperantistaj moroj.

----------------

* Rilate la lingvan revizion de sia libro, Deck Dorval skribas en letero al nia redakcio: Mi bedaŭregas la malfeliĉajn ekcentrikaĵojn en mia "Kazinski venas tro malfrue". La fuŝado okazis sen mia aprobo. Tamen funde la kulpo estas mia; mi ne sufiĉe insistis pri kontrolo kaj mi tro fidis en s-ro De Clerck, bonega esperantisto, kiu sendube opiniis bonfari. Strange estas, ankoraŭ lerni kaj sperti, je l' aĝo de 83, post vivo plena de ĉiuspecaj aventuroj kaj travivaĵoj, ke oni neniam sufiĉe povas esti singardema.

** Frusta = kaduka, eluzita (Karolo: Piĉ: La Litomiŝla tombejo).

Wojciech Usakiewicz

Pritakso

Steloj:
FEL-kodo Pasvorto (pasvorto forgesita)

Ne pli ol 250 signoj. Eblas uzi iksojn por E-literoj. Se vi faris eraron, pritaksu denove. La malnova versio estos viŝita.